Quạt công nghiệp có thể chạy hàng nghìn giờ trong nhà xưởng, hệ thống hút bụi, thông gió, lò hơi, xử lý khí hoặc dây chuyền sản xuất. Khi ổ trục thiếu bôi trơn, chọn dầu sai độ nhớt hoặc châm quá nhiều mỡ, quạt có thể xuất hiện tiếng ồn, tăng nhiệt gối đỡ, rung mạnh và cuối cùng phải dừng máy để sửa chữa.
Vì vậy, lựa chọn dầu cho quạt công nghiệp không nên dựa đơn thuần vào việc “dầu nào trơn hơn”. Điều cần xác định trước tiên là quạt đang sử dụng ổ lăn bôi trơn bằng mỡ, ổ trục bôi trơn bằng dầu hay hệ thống dầu tuần hoàn. Đây cũng là điểm khác biệt lớn giữa bảo dưỡng quạt gia dụng và bảo trì quạt trong nhà máy.
Dầu cho quạt công nghiệp thực tế bôi trơn bộ phận nào?
Một số tài liệu phổ thông gọi chung là “dầu tra quạt” và mô tả dầu dùng để bôi trơn thiết bị quạt. Tuy nhiên, về mặt kỹ thuật, với quạt công nghiệp, chất bôi trơn chủ yếu làm việc tại ổ bi, ổ lăn, bạc trượt, gối đỡ trục và hệ thống tuần hoàn dầu, chứ không phải bôi lên cánh quạt.
Trong quá trình quạt quay, ổ trục phải chịu đồng thời:
- Tốc độ quay liên tục;
- Tải hướng kính từ rotor và cánh quạt;
- Nhiệt truyền từ dòng khí hoặc khu vực sản xuất;
- Bụi, hơi ẩm hoặc tạp chất từ môi trường;
- Rung động và mất cân bằng nếu cánh quạt bám bụi.
Chất bôi trơn tạo màng ngăn cách các bề mặt tiếp xúc, giảm ma sát và mài mòn. Việc lựa chọn độ nhớt dầu cho ổ lăn phải xét đến kích thước ổ, tốc độ quay, tải và nhiệt độ vận hành. Do đó không tồn tại một loại dầu duy nhất phù hợp cho mọi quạt công nghiệp.
Khi nào quạt công nghiệp dùng dầu và khi nào dùng mỡ?
Quạt sử dụng ổ bi hoặc gối đỡ bôi trơn bằng mỡ
Đây là cấu hình khá phổ biến đối với quạt thông gió, quạt hút bụi, blower và nhiều cụm motor – fan. Một số nhà sản xuất HVAC sử dụng mỡ NLGI 2 cho ổ bi quạt và quy định chu kỳ tái bôi trơn phụ thuộc trực tiếp vào đường kính trục và tốc độ quay. Khi tốc độ tăng, khoảng thời gian giữa hai lần bôi trơn thường phải rút ngắn.
Trong trường hợp này, không nên cố thay mỡ bằng dầu chỉ vì thấy quạt nóng.
Dòng Shell Gadus cung cấp nhiều loại mỡ công nghiệp dành cho ổ trục, trong đó có các sản phẩm phục vụ điều kiện nhiệt độ cao, tải lớn hoặc môi trường nhiễm bẩn. Shell cũng nhấn mạnh đến khả năng bảo vệ ổ trục, độ ổn định nhiệt và kéo dài thời gian sử dụng mỡ.
Quạt sử dụng ổ trục bôi trơn bằng dầu
Một số quạt công suất lớn sử dụng gối đỡ có bể dầu, vòng vung dầu hoặc hệ thống cấp dầu riêng. Với cấu hình này, độ nhớt ISO VG của dầu là thông số đặc biệt quan trọng.
Dầu quá loãng có thể không hình thành được màng dầu đủ tốt tại điều kiện tải và nhiệt độ vận hành. Ngược lại, dầu quá đặc có thể làm tăng tổn thất ma sát, sinh nhiệt và giảm hiệu suất.
Vì vậy, các cấp ISO VG như 68, 100, 150 hay 220 không nên được chọn theo cảm tính mà cần đối chiếu manual của nhà sản xuất quạt hoặc tính toán theo điều kiện ổ trục thực tế.
Quạt khí nóng hoặc quạt vận hành ở điều kiện nhiệt cao
Đây là nhóm cần đặc biệt lưu ý. Trong các ứng dụng quạt hút khí nóng, nhiệt từ dòng khí có thể truyền qua trục tới ổ đỡ. Với một số quạt công nghiệp nhiệt độ cao, hệ thống dầu tuần hoàn được sử dụng không chỉ để bôi trơn mà còn giúp đưa nhiệt ra khỏi cụm ổ trục.
Vì thế, nếu ổ bi quạt khí nóng thường xuyên tăng nhiệt, giải pháp không nhất thiết là chuyển sang dầu “đặc hơn”. Cần kiểm tra cả: lưu lượng dầu → nhiệt độ dầu → tình trạng lọc → mức dầu → khe hở ổ → độ đồng tâm → rung động → tình trạng làm mát.
5 Thông số nên kiểm tra trước khi chọn dầu cho quạt công nghiệp
1. Loại ổ trục
Cần xác định quạt dùng ổ bi cầu, ổ lăn, ổ tang trống, bạc trượt hay gối đỡ có bể dầu. Đây là thông tin quyết định phương pháp bôi trơn.
2. Tốc độ vòng quay
Quạt 700 rpm và quạt 2.900 rpm không nên mặc định sử dụng cùng một giải pháp bôi trơn. Tốc độ càng cao, việc kiểm soát ma sát, nhiệt và lượng chất bôi trơn càng quan trọng.
3. Nhiệt độ tại ổ trục
Không nên chỉ nhìn nhiệt độ môi trường xung quanh. Quạt hút khí nóng có thể truyền nhiệt qua trục đến ổ đỡ, trong khi ma sát, sai lệch lắp đặt hoặc bôi trơn quá mức cũng có thể khiến nhiệt độ ổ tăng.
4. Tải và điều kiện vận hành
Quạt chạy 8 giờ/ngày khác với quạt hút bụi chạy 24/7. Các yếu tố như tải lớn, rung động, bụi, nước, hơi hóa chất hoặc nhiệt độ cao đều ảnh hưởng đến yêu cầu đối với chất bôi trơn.
5. Khuyến nghị của OEM
Manual của nhà sản xuất thiết bị luôn phải là tài liệu ưu tiên.
Kỹ sư bảo trì nên kiểm tra tối thiểu:
- Loại dầu hoặc mỡ yêu cầu;
- Cấp độ nhớt ISO VG;
- NLGI nếu sử dụng mỡ;
- Lượng châm;
- Chu kỳ tái bôi trơn;
- Nhiệt độ vận hành cho phép.
Shell Morlina có phù hợp cho quạt công nghiệp không?
Đối với quạt sử dụng ổ trục bôi trơn bằng dầu hoặc hệ thống dầu tuần hoàn, Shell Morlina là nhóm sản phẩm đáng cân nhắc.
Shell xác định Morlina là dòng dầu dành cho bearing and circulation systems – hệ thống ổ trục và tuần hoàn. Một số sản phẩm được thiết kế với khả năng tách nước và bảo vệ chống ăn mòn; dòng Shell Morlina S4 B sử dụng công nghệ tổng hợp cho các điều kiện vận hành khắc nghiệt hơn.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng: Không thể chỉ thấy quạt dùng dầu rồi chọn ngay Morlina ISO VG 150 hoặc 220.
Cấp độ nhớt vẫn phải được xác định theo yêu cầu của ổ trục và điều kiện vận hành.
Dấu hiệu quạt có thể đang gặp vấn đề bôi trơn
Một số biểu hiện thường khiến bộ phận bảo trì cần kiểm tra hệ thống bôi trơn gồm:
- Gối đỡ nóng bất thường: Có thể liên quan đến thiếu chất bôi trơn, quá nhiều mỡ, dầu sai độ nhớt hoặc lỗi cơ khí.
- Tiếng rít hoặc tiếng ổ bi tăng: Cần kiểm tra màng bôi trơn, tình trạng ổ và mức nhiễm bẩn.
- Rung tăng dần: Không nên lập tức kết luận do thiếu dầu. Rung còn có thể đến từ mất cân bằng cánh, lệch trục, lỏng chân đế hoặc ổ bi hư.
- Dầu đổi màu nhanh: Có thể liên quan đến oxy hóa, nhiệt cao, nước hoặc tạp chất.
- Ổ trục phải thay liên tục: Khi nhiều ổ hỏng tương tự nhau, nên đánh giá lại toàn bộ quy trình bôi trơn thay vì chỉ tiếp tục thay ổ mới.
Vấn đề bôi trơn là một trong những nguyên nhân đáng chú ý dẫn tới hư hỏng ổ trục sớm trong các ứng dụng quạt công nghiệp.
4 sai lầm thường gặp khi bảo dưỡng quạt công nghiệp
Châm thêm dầu mỗi khi thấy ổ nóng
Ổ nóng chưa chắc do thiếu dầu. Bôi trơn quá mức cũng có thể làm nhiệt tăng.
Dùng chung một loại dầu cho toàn bộ quạt nhà máy
Hai quạt có hình dáng gần giống nhau vẫn có thể sử dụng ổ trục và tốc độ hoàn toàn khác nhau.
Chỉ kiểm tra dầu mà bỏ qua rung động
Nếu rotor mất cân bằng hoặc coupling lệch, thay dầu sẽ không giải quyết được nguyên nhân gốc.
Trộn dầu hoặc mỡ mới với sản phẩm cũ không rõ loại
Khi chuyển đổi chất bôi trơn, nên xác định sản phẩm đang sử dụng và kiểm tra khả năng tương thích trước khi bổ sung hoặc thay thế.
Hồng Dương tư vấn dầu và mỡ Shell cho hệ thống quạt công nghiệp
Công ty TNHH Công nghệ Hồng Dương là nhà phân phối chiến lược dầu nhớt Shell và hiện cung cấp các nhóm dầu công nghiệp, dầu tuần hoàn Shell Morlina cùng mỡ bôi trơn Shell Gadus. Hồng Dương cũng có hệ thống kho tại Hà Nội và Bắc Ninh phục vụ nhu cầu cung ứng cho khách hàng công nghiệp.
Thay vì chỉ hỏi “quạt công nghiệp dùng dầu gì?”, doanh nghiệp nên xác định chính xác điều kiện vận hành trước khi đặt hàng.
Đội ngũ Hồng Dương có thể dựa trên loại ổ trục, tốc độ, nhiệt độ, tải và phương pháp bôi trơn để đề xuất dòng Shell phù hợp hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp tránh tình trạng dùng dầu quá đặc, quá loãng hoặc sử dụng sai giữa dầu và mỡ.
Lựa chọn đúng chất bôi trơn không chỉ giúp quạt chạy êm hơn mà quan trọng hơn là giảm rủi ro nóng ổ, mài mòn và dừng máy ngoài kế hoạch.