Máy đột dập vẫn vận hành bình thường nhưng khuôn nhanh mòn, phôi dễ trầy xước, xuất hiện ba via hoặc dầu bám quá nhiều sau gia công? Nguyên nhân không phải lúc nào cũng đến từ máy hay khuôn, mà có thể bắt đầu từ việc lựa chọn dầu cho máy đột dập chưa phù hợp. Mỗi vị trí trên máy, từ khuôn dập, hệ thống thủy lực đến bánh răng, ray trượt và ổ trục đều có yêu cầu bôi trơn khác nhau. Chọn đúng dầu không chỉ giúp giảm ma sát và bảo vệ thiết bị mà còn góp phần ổn định chất lượng sản phẩm, kéo dài tuổi thọ khuôn và giảm chi phí bảo trì trong quá trình sản xuất. Bài viết dưới đây sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ từng loại dầu cần dùng và cách lựa chọn phù hợp với điều kiện vận hành thực tế.
Máy đột dập thực tế cần những loại dầu nào?
Có thể chia nhu cầu bôi trơn của một dây chuyền đột dập thành 2 nhóm hoàn toàn khác nhau:
Dầu đột dập dùng tại khuôn và phôi
Đây là dầu tham gia trực tiếp vào quá trình gia công kim loại.
Khi chày ép xuống, tại vùng tiếp xúc giữa chày, khuôn và vật liệu xuất hiện ma sát, áp lực và nhiệt. Dầu tạo lớp màng giữa các bề mặt nhằm giảm ma sát, hạn chế dính kim loại lên khuôn, hỗ trợ tản nhiệt và cải thiện chất lượng bề mặt chi tiết. Tài liệu tham khảo về dầu C56 cũng mô tả sản phẩm cho đột dập/cắt tốc độ cao với đặc tính bôi trơn, làm mát và phụ gia chống mài mòn cực áp.
Đây mới là loại dầu thường được gọi là dầu đột dập, dầu dập kim loại hoặc dầu bôi trơn khuôn dập.
Dầu và mỡ bôi trơn chính bản thân máy
Máy đột dập còn có nhiều cơ cấu chuyển động cần dầu riêng:
- Hệ thống thủy lực: Sử dụng dầu thủy lực theo cấp độ nhớt và yêu cầu của nhà sản xuất máy.
- Hộp giảm tốc, bánh răng: Có thể yêu cầu dầu bánh răng công nghiệp.
- Bề mặt dẫn hướng, rãnh trượt: Một số thiết kế yêu cầu dầu có khả năng bám dính và kiểm soát dính-trượt.
- Ổ bi, ổ đỡ và khớp cơ khí: Có thể sử dụng mỡ bôi trơn thích hợp.
Không nên lấy dầu đột dập đổ vào hệ thủy lực, và cũng không nên dùng dầu thủy lực thay dầu chuyên dụng tại khuôn chỉ vì chúng có độ nhớt gần nhau. Chức năng và hệ phụ gia của hai loại dầu khác nhau. Shell hiện phân chia rõ các dòng sản phẩm công nghiệp như Shell Tellus cho hệ thống thủy lực, Shell Omala cho bánh răng, Shell Tonna cho đường trượt máy công cụ và Shell Gadus cho các vị trí sử dụng mỡ.
Dầu đột dập ảnh hưởng thế nào đến khuôn và sản phẩm?
Trong quá trình đột, chày phải tạo lực đủ lớn để cắt hoặc biến dạng tấm kim loại. Nếu lớp dầu giữa hai bề mặt không phù hợp, ma sát tăng lên và có thể kéo theo nhiều vấn đề.
Khuôn nhanh mòn
Lớp màng bôi trơn không đủ khả năng chịu tải khiến bề mặt chày và khuôn tiếp xúc khắc nghiệt hơn, đặc biệt khi dập inox, thép cường độ cao hoặc dập vuốt sâu.
Phôi xuất hiện vết xước hoặc dính kim loại
Hiện tượng kim loại của phôi bám vào bề mặt dụng cụ có thể làm chất lượng bề mặt giảm dần sau mỗi chu kỳ dập.
Nhiệt tại vùng gia công tăng
Ma sát càng lớn, lượng nhiệt phát sinh càng cao. Với dây chuyền tốc độ cao, điều này ảnh hưởng cả tuổi thọ dụng cụ và độ ổn định của quá trình.
Dầu tồn dư quá nhiều
Ngược lại, sử dụng dầu quá đặc hoặc lượng dầu quá lớn có thể khiến chi tiết bám dầu, tăng công đoạn tẩy rửa trước khi sơn, mạ, hàn hoặc lắp ráp. Do đó, mục tiêu không phải là bôi càng nhiều càng tốt, mà là tạo được lớp màng đủ bảo vệ với lượng dầu hợp lý.
5 Tiêu chí quan trọng khi chọn dầu cho máy đột dập
1. Xác định chính xác vật liệu đang gia công
Đây nên là thông tin đầu tiên cung cấp cho đơn vị tư vấn dầu.
- Thép carbon: Yêu cầu bôi trơn phụ thuộc chiều dày và mức độ biến dạng.
- Inox: Khả năng dính và ma sát cao hơn trong nhiều ứng dụng nên thường đòi hỏi khả năng bôi trơn và chịu tải tốt hơn.
- Nhôm: Cần lưu ý khả năng tương thích với vật liệu, độ sạch bề mặt và hiện tượng ố màu.
- Đồng và hợp kim đồng: Cần xem xét khả năng gây biến màu hoặc phản ứng với kim loại màu.
Không nên sử dụng cùng một sản phẩm cho mọi vật liệu chỉ vì cùng chạy trên một máy.
2. Phân biệt đột lỗ, cắt, uốn và dập vuốt
Mức độ yêu cầu của dầu thay đổi đáng kể theo quá trình. Đột lỗ đơn giản trên tấm mỏng khác hoàn toàn với dập vuốt một chi tiết có chiều sâu lớn.
Có thể hình dung:
| Công đoạn | Yêu cầu ưu tiên |
|---|---|
| Đột/cắt tấm mỏng tốc độ cao | Độ nhớt phù hợp, làm mát, sạch bề mặt |
| Uốn | Tạo màng và giảm ma sát |
| Dập vuốt | Khả năng bôi trơn và chịu tải cao hơn |
| Dập inox | Chống dính khuôn, bảo vệ dụng cụ |
| Linh kiện chính xác | Ít cặn, kiểm soát lượng dầu tốt |
Đây cũng là lý do không tồn tại một mức độ nhớt tối ưu cho tất cả máy đột dập. Dầu C56 trong nguồn tham khảo dành cho một số ứng dụng tấm mỏng và tốc độ cao chỉ có độ nhớt động học khoảng 1,8 ± 0,2 mm²/s tại 40°C.
3. Xem chiều dày phôi và mức độ biến dạng
Phôi càng dày và biến dạng càng lớn thì tải tại vùng tiếp xúc khuôn, phôi thường càng khắc nghiệt. Trong những ứng dụng nặng, dầu cần duy trì lớp màng đủ tốt để hạn chế tiếp xúc kim loại trực tiếp.
Ngược lại, với linh kiện mỏng, tốc độ cao và yêu cầu sạch, một loại dầu quá đặc có thể gây ra vấn đề ngược lại: kéo theo dầu, bám bụi và tăng chi phí vệ sinh.
4. Xác định công đoạn diễn ra ngay sau khi dập
Đây là tiêu chí phòng mua hàng rất dễ bỏ sót.
Hãy đặt câu hỏi: Sau khi dập xong, chi tiết sẽ đi đâu?
- Hàn
- Sơn
- Mạ
- Tẩy rửa
- Lắp ráp
- Đóng gói trực tiếp
Nếu chi tiết phải sơn hoặc mạ, lượng dầu tồn dư và khả năng làm sạch trở thành yếu tố rất quan trọng. Một sản phẩm bôi trơn khuôn cực tốt nhưng khiến nhà máy phải tăng thêm một công đoạn tẩy dầu chưa chắc đã là lựa chọn có tổng chi phí thấp nhất.
5. Kiểm tra phương pháp cấp dầu
Dầu có thể được đưa tới khuôn bằng:
- Phun
- Lăn
- Nhỏ giọt
- Chổi
- Hệ thống cấp dầu tự động
Độ nhớt phải phù hợp với chính hệ thống cấp dầu. Dầu quá đặc có thể khó phun đồng đều; dầu quá loãng lại có nguy cơ chảy khỏi vùng cần bôi trơn nếu thiết kế không phù hợp.
Chọn dầu cho từng hệ thống của máy đột dập
Đối với bộ phận bảo trì, nên lập sơ đồ bôi trơn riêng cho từng máy thay vì gọi chung tất cả là “nhớt máy dập”.
Máy dập thủy lực
Hệ thống tạo lực bằng thủy lực cần dầu có độ nhớt, khả năng chống mài mòn, chống oxy hóa, kiểm soát bọt khí và tương thích vật liệu phù hợp.
Dòng Shell Tellus được Shell thiết kế cho các hệ thống thủy lực cố định và di động, với các lựa chọn khác nhau về chống mài mòn, tuổi thọ dầu, chỉ số độ nhớt và hiệu suất hệ thống. Tuy nhiên, cấp ISO VG cụ thể phải ưu tiên thông số OEM của máy.
Máy dập cơ có hộp số
Đối với hộp số kín, cần kiểm tra loại bánh răng, tải, tốc độ, nhiệt độ và cấp độ nhớt mà nhà sản xuất quy định. Dòng Shell Omala được phát triển cho hộp số công nghiệp, chú trọng khả năng bảo vệ chống mài mòn, ăn mòn, oxy hóa và làm việc dưới tải.
Rãnh trượt và bề mặt dẫn hướng
Nếu tài liệu máy yêu cầu dầu đường trượt, có thể xem xét dòng chuyên dụng như Shell Tonna. Shell mô tả Tonna dành cho đường trượt, bàn máy và cơ cấu cấp liệu của máy công cụ, với khả năng bám dính và kiểm soát ma sát tốt. Việc áp dụng cho một máy đột dập cụ thể vẫn phải kiểm tra thiết kế và yêu cầu OEM trước khi thay thế dầu hiện tại.
Ổ trục và các điểm bôi mỡ
Các ổ lăn, khớp và vị trí bôi mỡ cần lựa chọn theo tải, tốc độ, nhiệt độ, nước và chu kỳ tái bôi trơn. Shell Gadus là nhóm mỡ công nghiệp được Shell phát triển cho nhiều điều kiện tải và môi trường vận hành khác nhau.
7 Dấu hiệu cho thấy dầu đột dập cần được kiểm tra lại
Bộ phận vận hành nên kiểm tra dầu khi xuất hiện một hoặc nhiều hiện tượng sau:
- Khuôn mòn nhanh hơn bình Tthường: Đặc biệt khi chưa thay đổi vật liệu hoặc sản lượng.
- Phôi bị xước: Vết xước lặp lại tại cùng vị trí có thể liên quan đến khuôn hoặc chế độ bôi trơn.
- Kim loại dính lên chày: Cần kiểm tra cả bề mặt dụng cụ, dầu và lượng dầu cấp.
- Nhiệt khuôn tăng bất thường: Có thể do ma sát tăng hoặc chế độ vận hành thay đổi.
- Ba via tăng nhanh: Không chỉ kiểm tra dầu mà cần đánh giá đồng thời độ mòn và khe hở khuôn.
- Chi tiết bám quá nhiều dầu: Có thể đang dùng độ nhớt hoặc lượng cấp không hợp lý.
- Khó tẩy dầu trước sơn, hàn hoặc mạ: Cần xem lại yêu cầu của toàn bộ quy trình sản xuất.
Đặc biệt, không nên quy mọi lỗi đột dập cho dầu. Khe hở chày cối, độ sắc của khuôn, độ cứng vật liệu, căn chỉnh máy và chế độ cấp phôi đều có thể tạo ra biểu hiện tương tự.
Quy trình chọn dầu cho máy đột dập tại nhà máy
Để tránh mua dầu theo cảm tính, doanh nghiệp có thể thực hiện theo 5 bước:
- Bước 1: Ghi lại hãng máy, model và tài liệu bôi trơn OEM.
- Bước 2: Xác định từng điểm cần dầu: khuôn, thủy lực, hộp số, rãnh trượt và ổ trục.
- Bước 3: Cung cấp thông tin về vật liệu, chiều dày, tốc độ dập và loại công đoạn.
- Bước 4: Xác định yêu cầu của chi tiết sau gia công như độ sạch, hàn, sơn hoặc mạ.
- Bước 5: Khi đổi dầu, nên thử nghiệm trên phạm vi kiểm soát và theo dõi tuổi thọ khuôn, bề mặt sản phẩm, lượng dầu tiêu thụ và chi phí vệ sinh.
Cách làm này giúp doanh nghiệp đánh giá dầu theo tổng chi phí sản xuất, thay vì chỉ nhìn vào giá mỗi lít.
Hồng Dương tư vấn dầu cho máy đột dập theo đúng từng vị trí bôi trơn
Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “máy đột dập dùng nhớt bao nhiêu?”, doanh nghiệp nên xác định máy đang cần dầu cho bộ phận nào và vấn đề thực tế đang gặp phải là gì. Hồng Dương là nhà phân phối chiến lược dầu nhớt Shell, hiện cung cấp các nhóm sản phẩm dầu nhớt và mỡ công nghiệp phục vụ nhiều hệ thống thiết bị trong nhà máy.
Khi cần tư vấn dầu cho máy đột dập, doanh nghiệp nên chuẩn bị:
- Hãng và Model máy
- Ảnh tem máy hoặc tài liệu bôi trơn
- Loại dầu đang sử dụng
- Vật liệu và chiều dày phôi
- Công đoạn đột, cắt, uốn hay dập vuốt
- Sự cố đang gặp và yêu cầu thành phẩm
Từ các dữ liệu này, đội ngũ Hồng Dương có thể hỗ trợ đối chiếu yêu cầu kỹ thuật, lựa chọn dầu thủy lực Shell Tellus, dầu bánh răng Shell Omala, dầu rãnh trượt Shell Tonna, mỡ Shell Gadus hoặc giải pháp bôi trơn phù hợp với từng vị trí, thay vì áp dụng một loại dầu cho toàn bộ máy.
Chọn đúng dầu cho máy đột dập không chỉ giúp máy chạy êm. Quan trọng hơn là duy trì tuổi thọ khuôn, ổn định chất lượng chi tiết, giảm dầu tiêu hao và hạn chế những lần dừng máy không cần thiết.