Ổ trục có thể vẫn quay bình thường dù mỡ bên trong đã xuống cấp, nhiễm bụi, lẫn nước hoặc không còn đáp ứng tốt điều kiện vận hành. Đến khi xuất hiện tiếng ồn, nhiệt độ tăng hoặc rung bất thường thì vòng bi có thể đã bắt đầu hư hỏng.
Vì vậy, quy trình thay mỡ ổ trục không đơn giản là bơm thêm mỡ mới. Người thực hiện cần xác định đúng loại mỡ, lượng cần bổ sung, tình trạng mỡ cũ và phương pháp thay phù hợp với cấu tạo ổ trục. Làm đúng ngay từ đầu giúp giảm ma sát, hạn chế quá nhiệt và kéo dài chu kỳ làm việc của thiết bị.
Vì sao cần thay mỡ ổ trục định kỳ?
Mỡ bôi trơn tạo lớp màng ngăn cách các bề mặt chuyển động, nhờ đó giảm ma sát và mài mòn. Trong quá trình vận hành, dầu gốc được giải phóng từ cấu trúc mỡ để tham gia bôi trơn. Theo thời gian, dầu có thể bị oxy hóa, bay hơi hoặc thất thoát, khiến khả năng bôi trơn suy giảm.
Thời điểm tái bôi trơn không giống nhau cho mọi ổ trục mà phụ thuộc vào loại và kích thước vòng bi, tốc độ quay, nhiệt độ, loại mỡ, không gian chứa mỡ và môi trường vận hành.
Một quy trình thay mỡ hợp lý giúp:
- Duy trì màng bôi trơn giữa các bề mặt tiếp xúc.
- Hạn chế ma sát và mài mòn vòng bi.
- Đưa một phần mỡ cũ, cặn bẩn và sản phẩm oxy hóa ra ngoài.
- Giảm nguy cơ ổ trục chạy nóng do thiếu hoặc thừa mỡ.
- Phát hiện sớm nước, bụi, hạt kim loại hoặc tình trạng mỡ xuống cấp.
- Kéo dài thời gian vận hành ổn định của thiết bị.
Khi nào cần thay hoặc bổ sung mỡ ổ trục?
Không nên chỉ dựa vào một lịch cố định như “3 tháng bơm một lần”. Hai ổ trục giống nhau nhưng làm việc ở tốc độ, nhiệt độ và môi trường khác nhau có thể cần chu kỳ tái bôi trơn rất khác.
Theo chu kỳ bảo trì của thiết bị
Ưu tiên đầu tiên vẫn là khuyến nghị của nhà sản xuất máy hoặc nhà sản xuất ổ trục. Đây là cơ sở để xác định loại mỡ, lượng mỡ và khoảng thời gian tái bôi trơn ban đầu. Sau đó, doanh nghiệp có thể điều chỉnh lịch dựa trên dữ liệu vận hành thực tế như nhiệt độ, độ rung, số giờ chạy máy và tình trạng mỡ xả.
Khi mỡ xả có dấu hiệu bất thường
Mỡ được đẩy ra khỏi cổng xả, khe hở hoặc khu vực làm kín cung cấp khá nhiều thông tin về tình trạng bên trong ổ trục.
Một số dấu hiệu cần chú ý gồm:
- Mỡ chuyển màu rõ rệt hoặc có nhiều màu khác nhau.
- Mỡ khô, đóng cục hoặc có dạng giống hắc ín.
- Xuất hiện nước, bụi hoặc tạp chất.
- Có hạt cứng, sạn hoặc mạt kim loại.
- Lượng mỡ xả bất thường so với các lần bảo trì trước.
Việc quan sát mỡ xả có thể hỗ trợ đánh giá mỡ sai hoặc bị trộn lẫn, suy giảm nhiệt, oxy hóa, nhiễm bẩn và tình trạng bôi trơn quá nhiều hoặc quá ít.
Chuẩn bị trước khi thực hiện quy trình thay mỡ ổ trục
Đây là bước thường bị bỏ qua nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bôi trơn.
Xác định đúng loại mỡ
Không nên chọn mỡ chỉ dựa vào màu sắc hoặc độ đặc nhìn bằng mắt. Cần xem xét:
- Loại vòng bi và cấu tạo ổ trục.
- Tải trọng.
- Tốc độ quay.
- Nhiệt độ vận hành.
- Khả năng tiếp xúc với nước, bụi hoặc hóa chất.
- Độ nhớt dầu gốc.
- Cấp độ đặc NLGI.
- Chất làm đặc và hệ phụ gia.
Đặc biệt, không mặc định hai loại mỡ có thể trộn với nhau. Schaeffler khuyến nghị tránh pha trộn mỡ khi có thể; khi chuyển sang loại mỡ khác nên làm sạch/xả mỡ cũ nếu thiết kế cho phép.
Doanh nghiệp có thể tham khảo danh mục mỡ công nghiệp Shell Gadus để lựa chọn theo điều kiện vận hành cụ thể.
Chuẩn bị dụng cụ sạch
Tùy phương pháp bảo trì có thể cần:
- Súng bơm mỡ.
- Đầu nối phù hợp.
- Khăn lau không xơ.
- Dụng cụ mở cổng xả.
- Khay hoặc túi thu gom mỡ cũ.
- Găng tay bảo hộ.
- Nhãn nhận diện loại mỡ.
Đầu súng bơm, nipple và khu vực xung quanh điểm tra mỡ phải sạch trước khi kết nối. Nếu bụi bẩn đi theo mỡ mới vào ổ trục, chính thao tác bảo trì lại trở thành nguồn gây nhiễm bẩn.
Quy trình thay mỡ ổ trục chi tiết từng bước
Bước 1: Kiểm tra tình trạng ổ trục trước khi thay
Ghi nhận nhiệt độ, tiếng ồn, độ rung hoặc dấu hiệu rò rỉ nếu có. Quan sát lượng và trạng thái mỡ cũ tại khu vực xả. Dữ liệu này giúp phân biệt một lần thay mỡ định kỳ với trường hợp ổ trục đang tồn tại vấn đề kỹ thuật cần kiểm tra sâu hơn.
Bước 2: Xác nhận loại mỡ đang sử dụng
Kiểm tra hồ sơ bảo trì, nhãn thiết bị hoặc tài liệu OEM để biết loại mỡ hiện tại. Không bơm ngay một loại mỡ khác vào chỉ vì có cùng NLGI hoặc cùng màu. Hai sản phẩm có vẻ giống nhau vẫn có thể khác dầu gốc, chất làm đặc và hệ phụ gia.
Bước 3: Làm sạch đầu bơm và điểm tra mỡ
Lau sạch nipple trước khi gắn súng. Kiểm tra đầu súng bơm để chắc chắn không còn bụi hoặc mỡ khác từ lần sử dụng trước. Tại nhà máy sử dụng nhiều loại mỡ, nên có biện pháp nhận diện riêng cho súng bơm, hộp chứa và điểm bôi trơn để hạn chế cấp nhầm sản phẩm.
Bước 4: Mở đường xả mỡ nếu thiết kế cho phép
Với ổ trục có cổng xả, cần bảo đảm đường thoát không bị tắc. Mỡ cũ phải có không gian thoát ra khi mỡ mới được đưa vào.
Điều này đặc biệt quan trọng bởi mỡ tích tụ quá nhiều trong ổ trục có thể làm tăng nhiệt và ảnh hưởng tuổi thọ vòng bi. Lượng cấp phải được giới hạn trong những kết cấu mà mỡ cũ không thể thoát ra.
Bước 5: Bơm mỡ mới với lượng phù hợp
Bơm từ từ thay vì ép mỡ thật nhanh. Lượng mỡ cần dựa trên hướng dẫn OEM, kích thước vòng bi và điều kiện vận hành. Một sai lầm phổ biến là nghĩ “càng nhiều mỡ càng tốt”. Thực tế, lượng mỡ quá lớn có thể làm các phần tử quay phải khuấy lượng mỡ dư, tăng lực cản và nhiệt độ.
Ngược lại, quá ít mỡ khiến lượng dầu cung cấp cho vùng tiếp xúc không đủ và làm tăng nguy cơ mài mòn.
Bước 6: Theo dõi mỡ được xả ra
Ở những ổ trục được thiết kế phù hợp với phương pháp purge, có thể tiếp tục cấp mỡ để đưa mỡ cũ ra ngoài theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Quan sát:
- Màu sắc.
- Độ đặc.
- Nước.
- Cặn bẩn.
- Hạt kim loại.
- Mức độ đồng nhất giữa mỡ cũ và mỡ mới.
Shell cũng mô tả phương pháp purge là đưa mỡ vào cho đến khi mỡ cũ được thay thế bởi mỡ mới, nhưng đồng thời lưu ý rằng với thiết bị không có khả năng thoát lượng mỡ dư, phải tuân thủ lượng mỡ quy định thay vì bơm tùy ý.
Bước 7: Thu gom mỡ cũ và hoàn thiện điểm bôi trơn
Sau khi hoàn thành, lau sạch mỡ dư quanh cổng xả, phớt và đầu bơm. Không nên để mỡ thải bám quanh thiết bị hoặc rơi xuống sàn. Việc thu gom mỡ xả bằng khay hoặc bẫy thích hợp vừa giữ khu vực bảo trì sạch vừa tạo điều kiện quan sát tình trạng mỡ sau sử dụng.
Bước 8: Chạy máy và theo dõi sau thay mỡ
Sau khi đưa thiết bị trở lại vận hành, cần theo dõi:
- Nhiệt độ ổ trục.
- Tiếng ồn.
- Độ rung.
- Rò rỉ mỡ.
- Lượng mỡ tiếp tục thoát ra.
Nhiệt độ tăng bất thường ngay sau khi bôi trơn là dấu hiệu cần kiểm tra lại lượng mỡ, đường thoát và tình trạng cơ khí của ổ trục.
Chọn mỡ Shell Gadus nào cho ổ trục?
Shell Gadus có nhiều dòng sản phẩm dành cho điều kiện tải, tốc độ và nhiệt độ khác nhau. Vì vậy không tồn tại một mã mỡ tốt nhất cho mọi ổ trục.
Chẳng hạn, trên hệ thống sản phẩm của Hồng Dương, Shell Gadus S5 V100 2 được giới thiệu cho các ứng dụng vòng bi tốc độ cao và môi trường nhiệt độ thấp; trong khi các dòng Gadus S2 V220, S3 V220C… hướng đến những nhóm điều kiện vận hành khác nhau.
Doanh nghiệp cần đối chiếu thông số thiết bị và tài liệu kỹ thuật trước khi lựa chọn. Có thể xem thêm hệ thống dầu nhớt công nghiệp Shell để xây dựng giải pháp bôi trơn đồng bộ cho nhà máy.
Hồng Dương cung cấp mỡ bôi trơn Shell cho thiết bị công nghiệp
Một quy trình thay mỡ ổ trục đúng kỹ thuật cần đồng thời kiểm soát loại mỡ, lượng cấp, chu kỳ tái bôi trơn, độ sạch và khả năng thoát mỡ cũ. Chỉ bơm thêm mỡ theo định kỳ mà không quan sát tình trạng ổ trục có thể dẫn đến cả thiếu mỡ lẫn bôi trơn quá mức.
Với các nhà máy có nhiều thiết bị và điều kiện vận hành khác nhau, việc lựa chọn sản phẩm nên dựa trên tải trọng, tốc độ, nhiệt độ, môi trường làm việc và yêu cầu của OEM thay vì sử dụng một loại mỡ cho toàn bộ điểm bôi trơn.
Công ty TNHH Công nghệ Hồng Dương cung cấp các dòng Shell Gadus và dầu nhớt công nghiệp Shell phục vụ nhiều nhóm thiết bị công nghiệp. Doanh nghiệp có thể tham khảo Hồng Dương khi cần đối chiếu sản phẩm Shell phù hợp với yêu cầu bôi trơn thực tế.
Xem thêm thông tin tại đại lý dầu nhớt công nghiệp hoặc tìm hiểu tiêu chí lựa chọn công ty phân phối dầu nhớt công nghiệp.
Thực hiện quy trình thay mỡ ổ trục đúng kỹ thuật không chỉ giúp giảm ma sát, hạn chế tăng nhiệt mà còn góp phần kéo dài tuổi thọ vòng bi và duy trì thiết bị vận hành ổn định. Quan trọng nhất là cần chọn đúng loại mỡ, đúng lượng, đúng chu kỳ, đồng thời kiểm tra tình trạng mỡ cũ và đường xả thay vì chỉ bơm thêm theo thói quen.
Với các hệ thống máy móc công nghiệp có điều kiện tải trọng, tốc độ và nhiệt độ khác nhau, doanh nghiệp nên lựa chọn sản phẩm dựa trên khuyến nghị của nhà sản xuất thiết bị và điều kiện vận hành thực tế. Hồng Dương hiện cung cấp nhiều dòng mỡ công nghiệp Shell Gadus và dầu nhớt công nghiệp Shell, phù hợp với nhiều ứng dụng trong nhà máy, giúp doanh nghiệp xây dựng giải pháp bôi trơn đồng bộ và hiệu quả hơn.