Khi lên kế hoạch thay dầu máy nén lạnh kho lạnh, cần biết không có một mốc chung cho mọi hệ thống. Máy nén piston nửa kín và máy nén trục vít được thay dầu theo sổ tay của hãng máy: lần đầu sau giai đoạn chạy rà, sau đó theo số giờ chạy hoặc theo năm, kết hợp kiểm tra mẫu dầu. Máy nén kín (piston kín, scroll) thường không thay dầu định kỳ, chỉ thay khi có sự cố. Với hệ amoniac (NH3), việc quan trọng hơn là xả dầu tích tụ ở các bình gom dầu định kỳ và bổ sung dầu mới. Bài viết hướng dẫn cách xác định thời điểm thay, quy trình thay an toàn và các lưu ý riêng cho kho lạnh miền Bắc.
Tóm tắt nhanh
- Thời điểm thay: theo sổ tay hãng máy nén, rút ngắn khi dầu sẫm màu, có axit, nhiễm ẩm hoặc sau sự cố cháy động cơ.
- Kiểm tra định kỳ: mức dầu, màu dầu qua kính xem, áp suất dầu, nhiệt độ đầu đẩy; lấy mẫu dầu kiểm tra theo kế hoạch.
- Chọn đúng dầu theo môi chất: hệ NH3 dùng dầu khoáng như Shell Refrigeration Oil S2 FR-A; hệ HFC (R134a, R404A, R507) dùng dầu POE như Shell Refrigeration Oil S4 FR-F.
- Quy trình thay phải cô lập máy nén, hạ áp an toàn, xả dầu, thay lọc, nạp dầu kín và hút chân không với hệ freon.
- Kho lạnh miền Bắc cần chú ý nắng nóng mùa hè, nồm ẩm khi mở hệ và hơi muối ở khu cảng.
Dầu máy nén lạnh khác dầu máy nén khí ở điểm nào
Nhiều xưởng có cả máy nén khí và kho lạnh nên dễ nghĩ hai loại dầu thay thế được cho nhau. Thực tế khác nhau căn bản. Dầu dầu máy nén khí Shell Corena làm việc với không khí, ở lại trong cụm máy nén và bình tách; còn dầu máy nén lạnh tiếp xúc trực tiếp với môi chất lạnh, một phần đi theo môi chất qua dàn ngưng, van tiết lưu, dàn bay hơi rồi phải hồi về máy nén.
| Tiêu chí | Dầu máy nén khí | Dầu máy nén lạnh |
|---|---|---|
| Môi trường làm việc | Không khí nóng, ẩm | Môi chất lạnh trong hệ kín, nhiệt độ rất thấp ở dàn bay hơi |
| Yêu cầu riêng | Chống oxy hóa, tách nước, ít tạo cặn ở nhiệt độ xả cao | Tương thích môi chất, chảy được ở nhiệt độ thấp, rất khô, ổn định hóa học |
| Chu kỳ thay | Theo giờ chạy, khá đều đặn | Theo loại máy nén, môi chất và tình trạng dầu; máy kín có thể không thay định kỳ |
| Quy trình thay | Xả áp, xả dầu, thay lọc | Phải cô lập hoặc thu hồi môi chất, tránh ẩm lọt vào, hút chân không phần đã mở |
Không dùng dầu máy nén khí cho máy nén lạnh và ngược lại, kể cả khi trùng cấp độ nhớt 46 hay 68.
Chu kỳ thay dầu theo từng loại máy nén lạnh
| Loại máy nén trong kho lạnh | Đặc điểm | Cách xác định thời điểm thay dầu |
|---|---|---|
| Piston nửa kín hoặc hở | Có cacte chứa dầu, kính xem dầu, nút xả dầu | Thay lần đầu sau chạy rà theo sổ tay; sau đó theo giờ chạy hoặc theo năm; thay sớm khi dầu sẫm, có axit hoặc ẩm |
| Trục vít | Lượng dầu lớn, có bình tách dầu, lọc dầu, hệ làm mát dầu | Theo giờ chạy của hãng và kết quả phân tích dầu; thay lọc dầu theo chênh áp |
| Máy kín (piston kín, scroll, rotary) trong cụm kho lạnh nhỏ | Vỏ hàn kín, dầu nạp sẵn từ nhà máy | Thường không thay định kỳ; thay khi sửa hệ, sau cháy động cơ hoặc khi dầu nhiễm axit |
| Hệ NH3 nhiều máy nén | Dầu hầu như không hòa tan trong amoniac, nặng hơn nên lắng ở điểm thấp của bình chứa, dàn bay hơi | Xả dầu ở bình gom dầu theo lịch vận hành; bổ sung dầu mới vào máy nén; dầu xả ra không đưa trở lại máy |
Mốc giờ cụ thể khác nhau giữa các hãng máy nén và giữa các đời máy, nên bài không đưa một con số chung. Cách làm thực tế là lấy mốc trong sổ tay làm giới hạn trên, rồi dùng kết quả kiểm tra dầu để quyết định thay sớm hơn. Nhiều đơn vị bảo trì lấy mẫu dầu ít nhất mỗi năm một lần với máy nén lớn; quy trình lấy mẫu có trong bài phân tích dầu nhớt định kỳ.
Dấu hiệu phải thay dầu sớm
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Dầu sẫm màu, đen, có mùi khét | Nhiệt độ đầu đẩy cao, cháy cuộn dây động cơ (máy nửa kín, kín) | Thay dầu, thay lọc khô, kiểm tra axit; tìm nguyên nhân quá nhiệt |
| Có mạt kim loại, cặn trong kính xem | Mòn ổ trục, xéc măng, van | Kiểm tra máy nén trước khi nạp dầu mới |
| Thử axit dương tính, chỉ thị ẩm trên kính xem đổi màu (hệ freon) | Ẩm lọt vào hệ, dầu và môi chất phân hủy | Thay dầu và lọc khô, hút chân không lại; có thể phải thay nhiều lần đến khi hết axit |
| Dầu sủi bọt mạnh khi khởi động, mức dầu tụt | Môi chất ngưng trong cacte khi dừng máy, dầu không hồi đủ | Kiểm tra sưởi cacte, đường hồi dầu, bộ tách dầu; không phải lúc nào cũng cần thay dầu |
| Áp suất dầu giảm, hiệu suất lạnh giảm | Dầu loãng do lẫn môi chất, lọc dầu tắc, dầu tích ở dàn bay hơi | Kiểm tra lọc, xả dầu ở dàn bay hơi (hệ NH3), lấy mẫu dầu |
Chọn đúng dầu trước khi thay: S2 FR-A hay S4 FR-F
Dầu mới phải đúng loại dầu gốc và tương thích môi chất. Hai mã Shell phổ biến cho kho lạnh:
| Tiêu chí | Shell Refrigeration Oil S2 FR-A 68 | Shell Refrigeration Oil S4 FR-F 68 |
|---|---|---|
| Dầu gốc | Dầu khoáng parafin tinh chế đặc biệt | Tổng hợp polyol ester (POE) |
| Môi chất phù hợp | Amoniac R717 (nhiệt độ bay hơi đến -30°C theo TDS), hydrocarbon như propan R290 | R134a và các môi chất HFC khác như R404A, R507 |
| Không dùng cho | R12, R22, R134a (theo TDS) | Hệ amoniac |
| Phân loại DIN 51503 | KAA, KE | KD |
| Độ nhớt 40°C / 100°C | 68 / 9 mm²/s | 66 / 8,8 mm²/s |
| Điểm chớp cháy / đông đặc | 232°C / -39°C | Trên 230°C / -42°C |
| Lưu ý khi thay | Ít tan trong NH3, cần xả dầu định kỳ ở bình gom | POE hút ẩm mạnh, phải giữ kín, nạp nhanh |
Xem trang sản phẩm Shell Refrigeration Oil S2 FR-A 68, cấp nhớt thấp hơn S2 FR-A 46 và Shell Refrigeration Oil S4 FR-F 68. Tiêu chí chọn dầu theo môi chất, loại máy nén và cấp độ nhớt được phân tích riêng trong bài dầu cho máy nén lạnh chọn thế nào.
Không đổi loại dầu gốc khi thay nếu chưa có hướng dẫn của hãng máy nén. Theo TDS, S2 FR-A tương thích với dầu khoáng và alkylbenzene; còn hệ đang dùng POE mà nạp dầu khoáng thì dầu có thể không hồi về máy nén.
Quy trình thay dầu máy nén lạnh trong kho lạnh
Chuẩn bị
- Dầu mới đúng mã, còn niêm phong; với POE chỉ mở ngay trước khi nạp.
- Bơm nạp dầu tay có ống kín, bình chứa dầu thải có nắp, lọc dầu và lọc khô thay thế.
- Đồng hồ áp suất, bơm chân không (hệ freon), bộ thử axit nếu có.
- Bảo hộ: kính, găng chịu dầu; với hệ NH3 cần mặt nạ phù hợp, thông gió tốt và người giám sát.
- Sổ tay máy nén để biết vị trí van, lượng dầu nạp và mức dầu chuẩn.
Các bước thực hiện
- Lên kế hoạch dừng máy: chuyển tải sang máy nén khác hoặc chọn thời điểm kho chịu được việc dừng ngắn.
- Cô lập máy nén: hút môi chất về bình chứa (pump down) hoặc thu hồi môi chất theo quy trình của hãng; đóng van hút, van đẩy.
- Hạ áp cacte về áp suất an toàn trước khi mở bất kỳ nút xả nào; không mở khi đồng hồ còn báo áp.
- Xả dầu cũ qua van xả cacte khi dầu còn ấm; quan sát màu, cặn, mùi và giữ một mẫu dầu cũ.
- Vệ sinh và thay lọc: lưới lọc hút dầu, lọc dầu; hệ freon thay thêm lọc khô ở đường lỏng.
- Nạp dầu mới bằng bơm tay qua van nạp, tránh để dầu tiếp xúc không khí lâu; nạp đến vạch theo sổ tay trên kính xem.
- Hút chân không phần hệ đã mở (hệ freon) để loại không khí và hơi ẩm.
- Mở van, chạy thử: theo dõi áp suất dầu, mức dầu, nhiệt độ đầu đẩy, tiếng máy trong giờ đầu.
- Ghi sổ: ngày, giờ chạy, mã dầu, lượng dầu, tình trạng dầu cũ, các lọc đã thay.
Riêng với hệ amoniac
Dầu ở hệ NH3 tích tụ ở bình chứa, bình tách lỏng, dàn bay hơi. Việc xả dầu tại các bình gom dầu phải làm từ từ, ở nhiệt độ và áp suất theo quy trình vận hành của hệ thống, vì dầu xả ra có thể kéo theo amoniac. Dầu đã xả không đưa trở lại máy nén. Các nguyên tắc an toàn chung khi thay dầu trong nhà máy có trong bài an toàn khi thay dầu nhớt công nghiệp.
Riêng với hệ freon dùng dầu POE
POE hút ẩm nhanh hơn dầu khoáng nhiều. Ẩm trong POE có thể tạo axit, làm hỏng cách điện động cơ máy nén nửa kín. Vì vậy dầu POE phải đậy kín ngay sau khi rót, không dùng lại dầu đã mở để lâu, và luôn thay lọc khô khi mở hệ. Sau sự cố cháy động cơ, thường phải thay dầu và lọc khô nhiều lần, kiểm tra axit sau mỗi lần cho đến khi đạt.
Lưu ý khi thay dầu máy nén lạnh cho kho lạnh miền Bắc
| Điều kiện | Ảnh hưởng tới dầu máy nén lạnh | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Nắng nóng mùa hè | Áp suất ngưng tụ và nhiệt độ đầu đẩy tăng, dầu lão hóa nhanh | Vệ sinh dàn ngưng trước mùa nóng, kiểm tra dầu trước và sau mùa hè |
| Mùa nồm ẩm (khoảng tháng 2 đến tháng 4) | Mở hệ để thay dầu dễ đưa hơi ẩm vào, nhất là dầu POE | Tránh mở hệ khi trời nồm nếu chủ động được lịch; nạp nhanh, hút chân không kỹ |
| Kho lạnh thủy sản ven biển Hải Phòng, Quảng Ninh | Hơi muối ăn mòn dàn ngưng, ống đồng, gây rò môi chất kèm dầu | Kiểm tra rò rỉ định kỳ, theo dõi lượng dầu bổ sung bất thường |
| Kho lạnh thực phẩm tại KCN Hưng Yên, Bắc Ninh chạy 24/7 | Giờ chạy lớn, khó bố trí dừng máy | Lên lịch thay luân phiên từng máy nén, chuẩn bị đủ dầu và lọc trước |
Với kho lạnh có nhiều máy nén, nên chọn một công ty phân phối dầu nhớt công nghiệp có hàng đúng mã và giao kịp khi đến lịch, để không phải nạp tạm dầu không rõ loại.
Sai lầm thường gặp khi thay dầu máy nén lạnh
- Nạp dầu khoáng cho hệ HFC hoặc dầu POE cho hệ amoniac.
- Dùng dầu máy nén khí cùng cấp nhớt vì nghĩ “đều là dầu máy nén”.
- Mở hệ thay dầu khi còn áp hoặc không thu hồi môi chất theo quy trình.
- Để xô dầu POE đã mở nắp rồi dùng lại sau nhiều ngày.
- Đổ lại dầu xả từ bình gom dầu hệ NH3 vào máy nén.
- Thay dầu sau cháy động cơ nhưng không thay lọc khô và không thử axit.
Dầu thải từ máy nén lạnh là chất thải nguy hại, phải thu gom và chuyển cho đơn vị có chức năng; xem bài xử lý dầu nhớt thải đúng quy định. Các nhóm dầu khác cho nhà máy chế biến, kho lạnh có trong danh mục dầu nhớt công nghiệp Shell.
Câu hỏi thường gặp
Thường không. Máy nén kín được nạp dầu từ nhà máy và làm việc trong hệ kín. Chỉ thay khi sửa chữa hệ thống, sau sự cố cháy động cơ hoặc khi dầu nhiễm axit.
Không nên. Dầu khoáng, alkylbenzene và POE có tính hòa tan với môi chất khác nhau. Châm bổ sung nên dùng đúng mã dầu đang có trong máy.
Ngoài việc thay dầu cacte theo sổ tay máy nén, hệ NH3 cần xả dầu tích tụ ở các bình gom dầu định kỳ và bổ sung dầu mới. Lượng dầu bổ sung tăng bất thường là dấu hiệu cần kiểm tra bộ tách dầu.
Với một máy nén piston nửa kín, phần thay dầu thường gọn trong một ca nếu chuẩn bị đủ dầu và lọc; thời gian chủ yếu nằm ở bước thu hồi môi chất, hút chân không và chạy thử theo dõi.
Kết luận
Lịch thay dầu máy nén lạnh kho lạnh phải dựa vào loại máy nén, môi chất và tình trạng dầu: máy piston nửa kín và trục vít thay theo sổ tay kèm kiểm tra mẫu dầu, máy kín chỉ thay khi có sự cố, hệ amoniac cần xả dầu định kỳ ở bình gom. Khi thay, dùng đúng loại dầu: Shell Refrigeration Oil S2 FR-A cho hệ NH3, S4 FR-F cho hệ HFC, và tuân thủ quy trình hạ áp, chống ẩm.
Hồng Dương là nhà phân phối dầu nhớt Shell chính hãng, có kho hàng tại Hà Nội và Bắc Ninh, sẵn sàng tư vấn chọn dầu máy nén lạnh Shell Refrigeration Oil cho kho lạnh, nhà máy chế biến khu vực miền Bắc. Hồng Dương cung cấp theo quy cách xô 18 lít và phuy 209 lít.
- Hotline: 0913322699
- Email: Nguyenquangtruong@hongduong.com.vn
- Văn phòng: P105 Nhà C3 Làng Quốc Tế Thăng Long, Phường Dịch Vọng, Quận Cầu Giấy, Hà Nội
- Kho hàng: Kho Nam Sông Hồng (Vitranimex), Km1 Phan Trọng Tuệ, Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội và Kho Vinafco, đường TS8, KCN Tiên Sơn, Hoàn Sơn, Tiên Du, Bắc Ninh