Dầu nhớt sau một thời gian vận hành không chỉ bị suy giảm độ nhớt và tính năng bôi trơn mà còn có thể lẫn cặn kim loại, sản phẩm oxy hóa, nước, nhiên liệu và nhiều tạp chất phát sinh trong quá trình hoạt động của máy móc. Vì vậy, dầu nhớt thải không nên được đổ xuống cống, thải ra nền đất hoặc trộn chung với rác thông thường.
Đối với nhà máy, xưởng cơ khí và doanh nghiệp sản xuất, xử lý dầu nhớt thải đúng quy định không chỉ nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến trách nhiệm quản lý chất thải nguy hại. Quy trình đúng cần bắt đầu ngay từ lúc xả dầu khỏi thiết bị, tiếp tục qua khâu phân loại, lưu chứa, bàn giao và cuối cùng là tái chế hoặc xử lý bởi đơn vị đáp ứng điều kiện pháp luật.
Dầu nhớt thải là gì?
Dầu nhớt thải là phần dầu đã qua sử dụng và không còn phù hợp để tiếp tục thực hiện chức năng bôi trơn ban đầu. Nguồn phát sinh khá đa dạng như:
- Dầu động cơ sau khi thay.
- Dầu thủy lực đã suy giảm chất lượng.
- Dầu bánh răng và hộp giảm tốc.
- Dầu máy nén khí.
- Dầu tuần hoàn.
- Dầu truyền động.
- Dầu nhiễm nước, cặn hoặc tạp chất trong quá trình bảo dưỡng thiết bị.
Sau một chu kỳ sử dụng, dầu có thể chứa bụi bẩn, mạt kim loại, sản phẩm phân hủy nhiệt, phụ gia đã suy giảm và các hợp chất không mong muốn. Đây là lý do dầu cũ cần được kiểm soát riêng thay vì coi như một loại chất lỏng thông thường.
Theo quy định về quản lý chất thải nguy hại, chủ nguồn thải phải thực hiện phân định, phân loại, thu gom và lưu giữ riêng, không để chất thải nguy hại lẫn với chất thải thông thường hoặc gây rò rỉ ra môi trường.
Vì sao phải xử lý dầu nhớt thải đúng quy định?
Hạn chế ô nhiễm đất và nguồn nước
Dầu nhớt có khả năng lan rộng trên bề mặt nước và bám lâu trong đất. Khi dầu bị đổ xuống hệ thống thoát nước hoặc trực tiếp ra môi trường, các thành phần trong dầu có thể phát tán theo dòng nước và làm tăng nguy cơ ô nhiễm lâu dài.
Dầu thải cũng không dễ phân hủy như nhiều loại chất thải hữu cơ. Vì thế, chỉ một lượng dầu bị rò rỉ liên tục trong khu vực bảo trì cũng có thể tạo thành nguồn ô nhiễm đáng kể.
Giảm nguy cơ mất an toàn tại nhà xưởng
Dầu chảy ra nền khiến bề mặt trơn trượt, làm tăng nguy cơ tai nạn lao động. Một số loại dầu hoặc chất lẫn trong dầu còn có khả năng bắt cháy khi tiếp xúc với nguồn nhiệt phù hợp. Việc bố trí khu vực thu gom riêng giúp doanh nghiệp đồng thời kiểm soát vấn đề môi trường, an toàn lao động và phòng ngừa sự cố.
Đáp ứng trách nhiệm của chủ nguồn thải
Theo Điều 83 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ nguồn thải chất thải nguy hại có trách nhiệm khai báo theo quy định, phân định, phân loại, thu gom và lưu giữ riêng. Chủ nguồn thải có thể tự tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý khi đáp ứng quy định pháp luật, hoặc chuyển giao cho cơ sở có giấy phép môi trường phù hợp để xử lý.
Điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là việc sở hữu dầu thải không đồng nghĩa với việc được phép tự do đốt, lọc hoặc tái chế dầu tại nhà máy.
Quy trình xử lý dầu nhớt thải đúng quy định tại nhà máy
Bước 1: Thu gom ngay tại vị trí thay dầu
Khi xả dầu khỏi máy, nên sử dụng khay hoặc thiết bị thu hồi phù hợp để hạn chế dầu rơi xuống nền. Phễu, khay xả dầu và dụng cụ chứa cần được giữ sạch nếu doanh nghiệp muốn phân loại dầu theo từng nguồn phát sinh. Tránh sử dụng dụng cụ đang chứa dung môi, nước, hóa chất hoặc loại chất thải khác.
Không nên dùng nước để đẩy dầu xuống hệ thống thoát sàn, bởi cách làm này chỉ chuyển ô nhiễm từ khu vực bảo trì sang hệ thống nước thải.
Bước 2: Phân loại dầu thải
Doanh nghiệp nên tách dầu thải theo nguồn hoặc tính chất khi cần thiết, chẳng hạn:
- Dầu thủy lực.
- Dầu bánh răng.
- Dầu động cơ.
- Dầu máy nén.
- Dầu bị nhiễm nhiều nước.
- Hỗn hợp dầu có lẫn dung môi hoặc hóa chất.
Phân loại từ đầu giúp quá trình lưu giữ và chuyển giao thuận lợi hơn, đồng thời tránh việc một lượng dầu có thể tái chế bị biến thành hỗn hợp phức tạp khó xử lý. Đặc biệt không trộn dầu thải với nước làm mát, dung môi vệ sinh, sơn, hóa chất hoặc nước thải chỉ để giảm số lượng thùng chứa.
Bước 3: Sử dụng thùng chứa phù hợp
Dầu nhớt thải nên được lưu trong thùng hoặc thiết bị chứa kín, có khả năng chịu được tính chất của chất thải và hạn chế rò rỉ.
Khi sử dụng thùng phuy, cần kiểm tra:
- Thùng còn nguyên vẹn.
- Không thủng hoặc rỉ sét nghiêm trọng.
- Nắp đóng kín.
- Không chứa hóa chất có khả năng phản ứng với dầu.
- Có nhận diện phù hợp để tránh nhầm với dầu mới.
Không nên tận dụng tùy tiện các can thực phẩm, chai nước uống hoặc bao bì dễ vỡ để lưu lượng dầu lớn trong môi trường công nghiệp.
Bước 4: Bố trí khu vực lưu giữ riêng
Khu vực lưu giữ dầu thải cần được bố trí nhằm ngăn rò rỉ hoặc phát tán chất thải ra môi trường.
Trong thực tế nhà máy, nên có:
- Nền chắc chắn và dễ vệ sinh.
- Biện pháp chống dầu chảy lan.
- Mái che khi cần thiết.
- Biển cảnh báo.
- Vật liệu thấm hút để xử lý sự cố.
- Phương tiện phòng cháy chữa cháy phù hợp.
- Không đặt sát nguồn nhiệt hoặc khu vực thường xuyên có hoạt động hàn cắt.
Với lượng dầu lớn, sử dụng khay chống tràn hoặc khu vực có gờ bao sẽ giúp hạn chế dầu lan rộng khi thùng bị rò rỉ. Theo quy định quản lý chất thải nguy hại, chất thải phải được lưu giữ riêng theo loại đã phân loại, không để lẫn với chất thải thông thường và không làm rò rỉ chất thải lỏng ra môi trường.
Bước 5: Theo dõi lượng dầu thải phát sinh
Một sai sót thường gặp là doanh nghiệp chỉ quan tâm đến số dầu mới đã mua nhưng không theo dõi lượng dầu đã xả ra.
Bộ phận bảo trì nên ghi nhận:
- Ngày thay dầu.
- Thiết bị thay dầu.
- Loại dầu.
- Lượng dầu mới cấp vào.
- Lượng dầu cũ thu hồi.
- Tình trạng dầu bất thường.
- Vị trí lưu chứa.
- Thời điểm bàn giao.
Thông tin này vừa hỗ trợ quản lý chất thải, vừa có giá trị trong công tác bảo trì. Ví dụ, lượng dầu thu hồi giảm bất thường có thể là dấu hiệu rò rỉ hoặc tiêu hao dầu trong thiết bị.
Bước 6: Chuyển giao cho đơn vị phù hợp
Với doanh nghiệp không có hệ thống xử lý đáp ứng yêu cầu pháp luật, phương án thực tế nhất là chuyển giao dầu nhớt thải cho cơ sở có chức năng và giấy phép môi trường phù hợp. Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp nên kiểm tra phạm vi hoạt động và khả năng tiếp nhận loại chất thải tương ứng.
Không nên giao dầu thải cho cá nhân hoặc đơn vị thu mua chỉ vì giá thu mua cao nhưng không xác định được dầu sau đó sẽ được vận chuyển và xử lý như thế nào.
Bước 7: Lưu hồ sơ chuyển giao
Hợp đồng, chứng từ, hồ sơ và các tài liệu liên quan đến quá trình bàn giao nên được lưu trữ cùng hồ sơ môi trường của nhà máy. Việc quản lý hồ sơ rõ ràng giúp doanh nghiệp chứng minh được dòng chất thải từ thời điểm phát sinh đến khi được chuyển giao, thay vì chỉ biết rằng “dầu cũ đã có người đến lấy”.
Dầu nhớt thải có được tái chế không?
Có, nhưng tái chế dầu thải phải thực hiện theo các yêu cầu kỹ thuật và quản lý tương ứng, không phải chỉ lọc qua cặn rồi đưa trở lại sử dụng. QCVN 56:2024/BTNMT định nghĩa tái chế dầu thải là quá trình sử dụng công nghệ xử lý phù hợp để loại bỏ hoặc giảm tạp chất nhằm thu hồi dầu tái chế.
Quy chuẩn này có hiệu lực từ ngày 24/06/2025.
Một số yêu cầu đáng chú ý của QCVN 56:2024/BTNMT
Dầu thải phải được thu gom và tái chế bằng công nghệ phù hợp. Đối với dầu có PCB, chỉ dầu thải có hàm lượng PCB dưới ngưỡng quy định mới thuộc trường hợp được phép tái chế theo quy chuẩn. Dầu tái chế sau quá trình xử lý cũng phải đáp ứng giới hạn đối với các thành phần nguy hại và một số chỉ tiêu khác như cặn rắn, nước trong dầu.
Điều này cho thấy “lọc sạch bằng mắt thường” không đủ để kết luận dầu đã đạt yêu cầu tái chế.
Những cách xử lý dầu nhớt thải doanh nghiệp nên tránh
Đổ xuống cống
Đây là cách xử lý nhanh nhưng để lại rủi ro rất lớn cho hệ thống thoát nước và môi trường tiếp nhận. Dầu còn có thể bám trong đường ống và gây khó khăn cho quá trình xử lý nước thải.
Đổ ra đất hoặc khu vực trống
Dầu có thể thấm xuống nền, lan theo nước mưa và tạo thành nguồn ô nhiễm kéo dài. Đặc biệt tại nhà xưởng có nền đất hoặc hệ thống thoát nước mưa mở, sự cố dầu có thể lan ra ngoài phạm vi cơ sở rất nhanh.
Đốt dầu thải tự phát
Không nên dùng dầu thải làm nhiên liệu cho các lò đốt tự chế hoặc đốt trực tiếp ngoài trời. Quá trình đốt không kiểm soát có thể sinh khí thải và các sản phẩm cháy không mong muốn. Việc dầu tái chế được sử dụng làm nhiên liệu cũng phải gắn với yêu cầu kỹ thuật và quy định quản lý tương ứng.
Bán cho người thu gom không rõ phương án xử lý
Dầu cũ vẫn có giá trị thu hồi nên trên thị trường tồn tại hoạt động thu mua dầu thải. Tuy nhiên, giá bán không phải tiêu chí duy nhất để lựa chọn đơn vị tiếp nhận. Doanh nghiệp cần quan tâm đến tính pháp lý và khả năng truy xuất quá trình xử lý.
Chọn dầu phù hợp cũng góp phần kiểm soát lượng dầu thải
Quản lý dầu thải nên bắt đầu ngay từ khâu lựa chọn dầu mới.
Các dòng dầu nhớt công nghiệp Shell như Shell Tellus cho hệ thống thủy lực, Shell Omala cho hộp giảm tốc, Shell Corena cho máy nén khí hoặc Shell Morlina cho hệ tuần hoàn được thiết kế cho những nhóm ứng dụng khác nhau.
Điều quan trọng là lựa chọn đúng dòng sản phẩm, đúng cấp độ nhớt và đúng yêu cầu OEM, thay vì chỉ chọn dầu dựa vào thương hiệu hoặc giá thành.
Hồng Dương hiện cung cấp nhiều nhóm dầu công nghiệp Shell và dầu nhớt OEM phục vụ các hệ thống máy móc khác nhau. Khi doanh nghiệp chưa xác định được sản phẩm phù hợp, nên cung cấp model máy, vị trí bôi trơn, loại dầu đang sử dụng và yêu cầu trong manual để đối chiếu trước khi thay thế.
Đây cũng là lý do khi lựa chọn công ty phân phối dầu nhớt công nghiệp hoặc đại lý dầu nhớt công nghiệp, doanh nghiệp nên quan tâm đến khả năng cung cấp đúng sản phẩm theo yêu cầu thiết bị thay vì chỉ so sánh giá dầu.
Xử lý dầu nhớt thải đúng quy định không bắt đầu ở nhà máy tái chế mà bắt đầu ngay tại vị trí kỹ thuật viên mở nút xả dầu. Thu gom sạch, phân loại đúng, lưu chứa an toàn, kiểm soát lượng phát sinh và chuyển giao cho đơn vị phù hợp là những bước quan trọng nhất đối với một doanh nghiệp sản xuất. Bên cạnh quản lý dầu thải, doanh nghiệp cũng nên xem lại toàn bộ hoạt động bôi trơn: chọn đúng dầu, kiểm soát nhiễm bẩn, ngăn rò rỉ và xác định chu kỳ thay dầu dựa trên tình trạng thiết bị. Những việc này vừa giúp giảm lượng dầu thải phát sinh, vừa hỗ trợ kéo dài tuổi thọ máy và tối ưu chi phí bảo trì.
Công ty TNHH Công nghệ Hồng Dương hiện cung cấp nhiều nhóm dầu nhớt Shell dành cho hệ thống thủy lực, hộp giảm tốc, máy nén khí, hệ tuần hoàn và nhiều ứng dụng công nghiệp khác. Doanh nghiệp có thể tham khảo danh mục tại hongduong.com.vn để lựa chọn sản phẩm phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của từng thiết bị.