Với kỹ thuật bảo trì đang tìm dầu bánh răng 320, câu trả lời ngắn là: đây là dầu bánh răng cấp độ nhớt ISO VG 320 (khoảng 288–352 cSt ở 40°C), dùng cho hộp giảm tốc kín chịu tải nặng, tốc độ chậm hoặc làm việc ở nhiệt độ cao, như hộp số máy nghiền, băng tải dài, máy trộn, máy cán, tời và cẩu. Phần lớn dầu 320 dùng trong công nghiệp là dầu có phụ gia cực áp (EP), ví dụ Shell Omala S2 GX 320 gốc khoáng và Shell Omala S4 GXV 320 gốc tổng hợp. Bài viết giúp xác định khi nào nên dùng 320, khi nào nên ở lại 220 hoặc lên 460, kèm lưu ý riêng cho nhà máy miền Bắc.
Tóm tắt nhanh
- Con số 320 là cấp ISO VG, đặc hơn 220 khoảng 45% và loãng hơn 460 khoảng 30% (theo độ nhớt danh định ở 40°C).
- Hợp với: hộp giảm tốc tải nặng, va đập, tốc độ chậm; hộp số đặt ngoài trời hoặc trong xưởng nóng.
- Tên tương đương: CLP 320 (DIN 51517-3), CKD 320 (ISO 12925-1), AGMA 6EP.
- Hai lựa chọn Shell: Omala S2 GX 320 (khoáng, kinh tế) và Omala S4 GXV 320 (tổng hợp, chịu nhiệt bể dầu tới khoảng 120°C, chu kỳ thay dài hơn).
- Không tự ý đổi cấp nhớt khi chưa đối chiếu sổ tay hộp số.
- Miền Bắc: chú ý bụi ở nhà máy xi măng, mỏ; hơi muối ở cảng Hải Phòng, Quảng Ninh; nồm ẩm làm dầu lẫn nước.
Con số 320 trên nhãn dầu bánh răng nói lên điều gì?
Số 320 là cấp độ nhớt theo ISO 3448, đo ở 40°C, cho phép sai lệch ±10%. Đây chỉ là thông tin về độ đặc. Muốn biết dầu có chịu tải hay không, phải xem thêm chữ EP hoặc ký hiệu tiêu chuẩn như CLP, CKD. Trong danh mục dầu hộp số bánh răng Shell Omala, cấp 320 có mặt ở cả dòng gốc khoáng và gốc tổng hợp.
| Ký hiệu trên sổ tay hộp số | Hệ tiêu chuẩn | Cách hiểu |
|---|---|---|
| ISO VG 320 | ISO 3448 | Độ nhớt 288–352 cSt ở 40°C |
| CLP 320 | DIN 51517-3 | Dầu bánh răng có phụ gia chống gỉ, chống oxy hóa và EP |
| CKD 320 | ISO 12925-1 | Dầu bánh răng kín có EP, yêu cầu cao hơn về độ bền nhiệt |
| AGMA 6EP | AGMA 9005 | Cấp AGMA số 6, tương ứng ISO VG 320, có EP |
Các thiết bị thường dùng dầu cấp 320
Nguyên tắc chọn độ nhớt cho bánh răng: tốc độ vòng càng thấp, tải càng nặng và nhiệt độ càng cao thì dầu cần càng đặc để giữ được màng dầu giữa hai mặt răng. Vì vậy dầu 320 hay gặp ở các thiết bị sau:
| Thiết bị | Lý do thường cần cấp 320 |
|---|---|
| Hộp giảm tốc băng tải dài, băng tải dốc (xi măng, than, đá, cảng) | Mô-men lớn, khởi động có tải, chạy liên tục |
| Máy nghiền, máy cán, máy ép trục | Tải va đập, tốc độ chậm |
| Máy trộn bê tông, máy khuấy bể lớn | Tải nặng kéo dài, nhiệt độ hộp số cao |
| Tời, cẩu trục, cổng trục | Tải nặng, dừng – chạy liên tục, thường đặt ngoài trời |
| Hộp số lò quay, máy sấy, quạt lớn trong môi trường nóng | Nhiệt độ bể dầu cao làm dầu loãng đi khi làm việc |
Danh sách trên chỉ là xu hướng. Cùng là máy nghiền nhưng hộp số của nhà sản xuất này có thể yêu cầu 220, nhà sản xuất khác yêu cầu 460. Sổ tay hộp số và nhãn trên thân hộp số luôn là căn cứ đầu tiên.
Nên chọn 220, 320 hay 460?
| Cấp | Độ nhớt ở 40°C | Khi nào thường dùng | Rủi ro nếu dùng sai |
|---|---|---|---|
| 220 | 198–242 cSt | Hộp giảm tốc thông dụng, tải vừa đến nặng, tốc độ trung bình | Dùng cho vị trí cần 320 thì màng dầu mỏng, răng dễ tróc rỗ |
| 320 | 288–352 cSt | Tải nặng, tốc độ chậm, môi trường nóng | Dùng cho hộp số tốc độ cao thì tổn hao khuấy dầu lớn, hộp số nóng |
| 460 | 414–506 cSt | Tải rất nặng, tốc độ rất chậm, một số hộp số trục vít | Khởi động lạnh khó, dầu chậm tới ổ đỡ |
Cách dùng cấp 220 có trong bài dầu bánh răng 220 Shell; nếu thiết bị đang dùng cấp cao hơn, xem bài dầu bánh răng Shell Omala 460. Khi cần quyết định tăng hay giảm một cấp, nên đo nhiệt độ vỏ hộp số khi chạy ổn định và đối chiếu với khuyến cáo của nhà sản xuất, thay vì chỉ dựa vào cảm giác “dầu đặc thì bền”.
So sánh Shell Omala S2 GX 320 và Omala S4 GXV 320
Shell Omala S2 GX 320 là dầu bánh răng EP gốc khoáng; Shell Omala S4 GXV 320 là dầu bánh răng gốc tổng hợp (tên cũ Omala HD 320). Số liệu dưới đây lấy từ TDS của Shell:
| Thông số | Omala S2 GX 320 | Omala S4 GXV 320 |
|---|---|---|
| Dầu gốc | Khoáng | Tổng hợp (hydrocarbon tổng hợp) |
| Độ nhớt ở 40°C | 320 mm²/s | 320 mm²/s |
| Độ nhớt ở 100°C | 24,4 mm²/s | 37 mm²/s |
| Chỉ số độ nhớt | 98 | 169 |
| Điểm rót chảy | -15°C | -42°C |
| Khối lượng riêng ở 15°C | 903 kg/m³ | 866 kg/m³ |
| Nhiệt độ bể dầu theo mô tả của Shell | Đến khoảng 100°C | Đến khoảng 120°C |
| Khả năng chịu tải (FZG A/8,3/90) | Đạt yêu cầu DIN 51517-3 CLP | Cấp hư hỏng >12 theo ISO 14635-1 |
| Phê duyệt | Siemens AG cho hộp số Flender | Flender T 7300 cho hộp số và động cơ giảm tốc Flender |
Cách đọc bảng: hai dầu cùng 320 ở 40°C, nhưng ở 100°C dầu tổng hợp vẫn giữ 37 cSt so với 24,4 cSt của dầu khoáng. Nghĩa là khi hộp số chạy nóng, Omala S4 GXV 320 giữ màng dầu dày hơn; khi trời lạnh, nó lại chảy dễ hơn nhờ điểm rót chảy rất thấp. Đổi lại, giá dầu tổng hợp cao hơn, nên chỉ đáng dùng khi hộp số chạy nóng, khó tiếp cận hoặc nhà máy muốn kéo dài chu kỳ thay dầu.
TDS của Omala S4 GXV 320 ghi dầu này tương thích với dầu bánh răng gốc khoáng, nhưng để phát huy hết tính năng thì không nên pha trộn; hệ thống cần sạch trước khi chuyển đổi. Hai dòng 220 cũng đã được so sánh chi tiết trong bài so sánh Shell Omala S2 GX 220 và S4 GXV 220.
Morlina S2 B 320 có thay được dầu bánh răng 320 không?
Shell Morlina S2 B là dòng dầu tuần hoàn dùng cho ổ trượt, ổ lăn và hệ bôi trơn tuần hoàn trong nhà máy giấy, cán thép, máy nghiền lớn. Morlina S2 B 320 có cùng cấp nhớt 320 nhưng không phải dầu bánh răng EP. Dòng này chỉ phù hợp cho hộp số khi nhà sản xuất thiết bị chỉ định dầu tuần hoàn (không EP), thường là các cụm bánh răng tải nhẹ dùng chung hệ dầu với ổ trục.
Nếu dây chuyền vừa có hộp số chịu tải nặng vừa có hệ bôi trơn tuần hoàn cho ổ đỡ lớn, nên tách rõ hai mã dầu: dầu bánh răng Omala cho hộp số và dầu tuần hoàn Shell Morlina cho hệ tuần hoàn, ghi rõ trên bảng bôi trơn để thợ không đổ nhầm.
Lưu ý khi dùng dầu bánh răng 320 tại nhà máy miền Bắc
| Điều kiện | Ảnh hưởng | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Nhà máy xi măng, mỏ đá, mỏ than | Bụi silic lọt qua phớt và nút thông hơi, mài mòn răng và ổ bi | Lọc thông hơi, kiểm tra phớt; phân tích dầu theo dõi hàm lượng silic |
| Băng tải than, cẩu bờ ở cảng Hải Phòng, Quảng Ninh | Hơi muối, nước mưa gây gỉ và lẫn nước | Chọn dầu có khả năng tách nước và chống ăn mòn tốt; kiểm tra màu dầu sau mưa bão |
| Mùa nồm ẩm (khoảng tháng 2 đến tháng 4) | Hơi nước ngưng trong hộp số dừng lâu | Xả nước đọng ở đáy hộp số; đậy kín phuy dầu đã mở |
| Nắng nóng mùa hè, hộp số gần lò, máy sấy | Nhiệt độ bể dầu cao, dầu khoáng oxy hóa nhanh | Nếu bể dầu thường xuyên vượt khoảng 100°C, cân nhắc dầu tổng hợp |
| Mùa đông vùng núi phía Bắc | Dầu 320 gốc khoáng đặc lại, khởi động có tải nặng nề | Khởi động không tải; dầu tổng hợp có lợi thế khi lạnh |
Thay dầu bánh răng 320 đúng cách
- Xả dầu khi hộp số còn ấm để cặn và mạt kim loại chảy ra theo dầu.
- Quan sát dầu cũ và nút xả từ: màu sữa (lẫn nước), mạt dạng vảy (mòn bất thường), cặn đen (oxy hóa).
- Làm sạch hộp số, đặc biệt khi chuyển từ dầu khoáng sang dầu tổng hợp hoặc ngược lại.
- Nạp dầu mới đến đúng vạch mắt thăm hoặc lỗ kiểm tra; không nạp quá mức.
- Chạy thử, theo dõi nhiệt độ vỏ và tiếng ồn trong những giờ đầu.
- Ghi ngày thay, mã dầu và lượng dầu vào sổ bảo trì của từng hộp số.
Sai lầm thường gặp với dầu bánh răng 320
- Tăng lên 320 để “chữa” hộp số kêu: tiếng kêu có thể do mòn ổ bi, lệch trục, thiếu dầu; đổi dầu đặc hơn chỉ che giấu triệu chứng trong thời gian ngắn.
- Dùng dầu cầu ô tô 85W-140 thay cho dầu công nghiệp 320: độ nhớt gần nhau nhưng hệ tiêu chuẩn, phụ gia và yêu cầu tách nước khác nhau.
- Dùng dầu bánh răng EP thông thường cho hộp số trục vít bánh vít đồng: nên dùng dòng chuyên dụng như Omala S4 WE hoặc Omala S1 W theo khuyến cáo nhà sản xuất.
- Trộn dầu gốc khoáng với dầu gốc PAG: hai loại không tương thích, dễ tạo cặn và hỏng phớt.
- Không có bảng bôi trơn: thợ đổ nhầm dầu tuần hoàn hoặc dầu thủy lực cùng số 320 vào hộp số.
Checklist chọn dầu bánh răng 320
- Xác nhận cấp nhớt yêu cầu trên nhãn hộp số hoặc sổ tay (ISO VG, AGMA, CLP).
- Xác định loại bộ truyền: trụ, nghiêng, côn, hành tinh hay trục vít.
- Đo nhiệt độ vỏ hộp số khi chạy ổn định và ghi lại môi trường làm việc (bụi, ẩm, ngoài trời).
- Kiểm tra dầu đang dùng thuộc gốc nào trước khi đổi loại.
- Kiểm tra yêu cầu phê duyệt của hãng hộp số (ví dụ Flender) nếu có.
- Tính dung tích để chọn quy cách xô 18 lít hoặc phuy 209 lít.
- Yêu cầu TDS, SDS của đúng mã dầu và lưu vào hồ sơ thiết bị.
Với các nhà máy có nhiều hộp số khác cấp, có thể xem thêm bài dầu Shell Omala dùng cho hộp số tải nặng để lập bảng chọn dầu chung cho toàn dây chuyền.
Câu hỏi thường gặp
Không. Hai loại có thể cùng cấp nhớt nhưng dầu bánh răng có phụ gia cực áp để chịu tải ở mặt răng, còn dầu thủy lực được thiết kế cho bơm, van và yêu cầu lọc sạch. Không dùng thay cho nhau.
TDS ghi Omala S4 GXV 320 tương thích với dầu bánh răng gốc khoáng, nhưng trộn lẫn sẽ làm giảm ưu điểm của dầu tổng hợp. Khi chuyển đổi nên xả sạch dầu cũ.
Chỉ nên đổi khi nhà sản xuất hộp số cho phép, ví dụ vì nhiệt độ làm việc cao hơn thiết kế. Dầu đặc hơn làm tăng tổn hao và nhiệt ở hộp số tốc độ cao.
Tùy sản phẩm. Shell mô tả Omala S2 GX duy trì tuổi thọ tốt khi nhiệt độ bể dầu tới khoảng 100°C, còn Omala S4 GXV 320 dùng được tới khoảng 120°C.
Kết luận
Dầu bánh răng 320 là lựa chọn cho hộp giảm tốc tải nặng, tốc độ chậm và làm việc nóng. Hãy chọn theo nhãn hộp số, phân biệt rõ dầu bánh răng EP với dầu tuần hoàn cùng số, dùng Omala S2 GX 320 cho phần lớn ứng dụng thông thường và cân nhắc Omala S4 GXV 320 khi hộp số chạy nóng hoặc cần kéo dài chu kỳ thay dầu.
Hồng Dương là nhà phân phối dầu nhớt Shell chính hãng, có kho hàng tại Hà Nội và Bắc Ninh, sẵn sàng tư vấn chọn dầu bánh răng Shell Omala theo danh sách hộp số của nhà máy khu vực miền Bắc. Hồng Dương cung cấp theo quy cách xô 18 lít và phuy 209 lít.
- Hotline: 0913322699
- Email: Nguyenquangtruong@hongduong.com.vn
- Văn phòng: P105 Nhà C3 Làng Quốc Tế Thăng Long, Phường Dịch Vọng, Quận Cầu Giấy, Hà Nội
- Kho hàng: Kho Nam Sông Hồng (Vitranimex), Km1 Phan Trọng Tuệ, Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội và Kho Vinafco, đường TS8, KCN Tiên Sơn, Hoàn Sơn, Tiên Du, Bắc Ninh