Một vệt dầu nhỏ dưới chân máy đôi khi chỉ được lau sạch rồi bỏ qua. Nhưng trong môi trường sản xuất liên tục, rò rỉ dầu có thể là dấu hiệu ban đầu của phớt hỏng, đường ống xuống cấp, kết nối lỏng, nhiệt độ bất thường hoặc mài mòn bên trong hệ thống. Để tình trạng kéo dài không chỉ làm hao dầu mà còn tăng nguy cơ dừng máy, mất áp suất, nhiễm bẩn và mất an toàn tại khu vực sản xuất.
Vì vậy, kiểm tra rò rỉ dầu trong nhà máy nên được xem là một phần của bảo trì phòng ngừa, thay vì chỉ xử lý khi dầu đã chảy thành vũng hoặc máy bắt đầu hoạt động bất thường.
Vì sao nhà máy không nên xem nhẹ tình trạng rò rỉ dầu?
Chi phí nhìn thấy rõ nhất của một điểm rò rỉ là lượng dầu phải bổ sung. Tuy nhiên, đây thường chưa phải tổn thất lớn nhất.
Đối với hệ thống thủy lực, rò rỉ có thể làm giảm hiệu suất, tăng nhiệt độ vận hành và khiến thiết bị mất khả năng duy trì áp suất hoặc tải. Một số rò rỉ bên trong thậm chí không tạo ra vết dầu bên ngoài nên dễ bị bỏ qua cho đến khi hiệu suất máy giảm rõ rệt.
Nhà máy còn có thể phải đối mặt với:
- Tiêu hao dầu bôi trơn hoặc dầu thủy lực bất thường.
- Tăng thời gian vệ sinh máy và sàn xưởng.
- Dầu chảy ra sàn gây nguy cơ trượt ngã.
- Áp suất hệ thống không ổn định.
- Nhiệt độ dầu tăng.
- Bụi, nước và chất bẩn dễ xâm nhập hệ thống qua điểm làm kín bị hư hỏng.
- Tăng nguy cơ hỏng bơm, van, xi lanh, ổ trục và các bộ phận liên quan.
- Phải dừng dây chuyền ngoài kế hoạch để sửa chữa.
Việc kiểm tra toàn bộ hệ thống thủy lực để phát hiện rò rỉ phải nằm trong công việc bảo trì định kỳ, đồng thời kiểm tra tình trạng dầu, nhiệt độ, áp suất, bộ lọc và nước trong bể dầu.
Những vị trí rò rỉ dầu thường gặp trong nhà máy
Không nên chỉ tìm dầu ở dưới chân máy. Nguồn rò thực tế có thể cách khá xa vị trí dầu cuối cùng xuất hiện, đặc biệt khi dầu chảy dọc theo đường ống, khung máy hoặc dây dẫn.
Đầu nối, khớp nối và mặt bích
Đây là những vị trí nên kiểm tra đầu tiên. Rung động, thay đổi tải liên tục, lắp ráp chưa đúng hoặc gioăng làm kín xuống cấp có thể khiến kết nối mất độ kín. Dấu hiệu thường thấy là vùng quanh fitting liên tục ẩm dầu, dầu bám thành vòng hoặc xuất hiện giọt dầu mới sau khi đã vệ sinh.
Ống mềm thủy lực
Ống mềm thường xuyên chịu áp suất, rung động, uốn cong và nhiệt độ cao nên có thể lão hóa theo thời gian.
Cần chú ý:
- Vết nứt trên lớp vỏ;
- Đoạn ống bị phồng;
- Dầu thấm tại vị trí bấm đầu;
- Ống bị xoắn hoặc cọ sát với kết cấu máy;
- Dầu dạng sương hoặc tia rất nhỏ.
Không dùng tay để tìm vị trí rò trên đường thủy lực đang có áp suất. Các trường hợp dầu thủy lực áp suất cao xuyên qua da và gây chấn thương nghiêm trọng; cơ quan này cũng yêu cầu không sử dụng bất kỳ bộ phận cơ thể nào để dò hoặc chặn rò rỉ thủy lực.
Phớt xi lanh thủy lực
Dầu xuất hiện quanh cần piston là dấu hiệu dễ nhận biết. Tuy nhiên, xi lanh còn có thể bị rò rỉ nội bộ qua phớt piston mà bên ngoài hoàn toàn khô.
Biểu hiện thường là:
- Xi lanh tự tụt;
- Không giữ được tải;
- Chuyển động chậm hơn bình thường;
- Phải tăng áp mới hoàn thành cùng một công việc.
Bơm và motor thủy lực
Phớt trục, nắp bơm, đường case drain và các bề mặt ghép nối đều có khả năng phát sinh rò rỉ. Đáng chú ý, rò rỉ nội bộ của bơm có thể khiến lưu lượng hữu ích giảm dù công suất đầu vào không giảm tương ứng. Vì vậy chỉ nhìn bên ngoài chưa đủ để kết luận bơm không bị rò.
Bình dầu, hộp giảm tốc và hệ thống dầu tuần hoàn
Ngoài thủy lực, nhà máy còn cần kiểm tra các hệ thống sử dụng dầu tuần hoàn, dầu bánh răng hoặc các loại dầu nhớt công nghiệp Shell. Các vị trí cần lưu ý gồm kính thăm dầu, nút xả, mặt bích, phớt trục, đường hồi dầu, đường cấp dầu và khu vực quanh ổ đỡ.
Cách kiểm tra rò rỉ dầu trong nhà máy hiệu quả
1. Vệ sinh máy trước khi tìm điểm rò
Một thiết bị phủ đầy dầu cũ rất khó xác định đâu là điểm rò hiện tại. Hãy vệ sinh khu vực nghi ngờ, sau đó cho thiết bị vận hành trong điều kiện kiểm soát và quan sát dầu mới xuất hiện ở đâu. Đây là một trong những cách đơn giản nhưng rất hữu ích để khoanh vùng nguồn rò.
2. Kiểm tra bằng mắt theo một tuyến cố định
Thay vì đi quanh máy một cách ngẫu nhiên, kỹ thuật viên nên tạo checklist theo tuyến: bình dầu → bơm → đường áp suất → van → cơ cấu chấp hành → đường hồi → bộ lọc → bình dầu.
Tại mỗi vị trí, kiểm tra dấu dầu mới, đầu nối ẩm, ống bị nứt, gioăng biến dạng hoặc dầu bám bất thường. Cách làm theo tuyến giúp giảm khả năng bỏ sót và dễ so sánh tình trạng giữa các lần kiểm tra.
3. Theo dõi lượng dầu phải bổ sung
Một hệ thống liên tục cần châm dầu nhưng không thấy vũng dầu lớn bên ngoài là dấu hiệu cần điều tra.
Nên ghi lại:
- Ngày bổ sung;
- Thiết bị;
- Loại dầu;
- Lượng dầu bổ sung;
- Người thực hiện.
Nếu lượng dầu bổ sung tăng dần, nhà máy có thể đang tồn tại một điểm rò nhỏ kéo dài hoặc nhiều điểm rò cùng lúc. Việc lưu hồ sơ bổ sung dầu cũng được khuyến nghị để hỗ trợ định lượng và ưu tiên xử lý rò rỉ.
4. Theo dõi áp suất, nhiệt độ và hiệu suất máy
Rò rỉ nội bộ không nhất thiết tạo ra dầu trên sàn. Một số tín hiệu quan trọng gồm áp suất khó duy trì, cơ cấu di chuyển chậm, xi lanh bị trôi, lưu lượng giảm hoặc nhiệt độ dầu tăng bất thường.
Nhiệt kế hồng ngoại có thể hỗ trợ phát hiện những khu vực nóng bất thường. Ví dụ, van xả bị bypass liên tục có thể tạo nhiệt cục bộ mà nhiệt độ chung của bể dầu chưa phản ánh rõ.
5. Đo lưu lượng khi nghi ngờ rò rỉ nội bộ
Đối với bơm hoặc motor thủy lực, đo case drain flow là một phương pháp hữu ích để đánh giá mức độ hao hụt nội bộ. Parker cũng ghi nhận theo dõi lưu lượng case drain có thể trở thành chỉ báo sớm cho tình trạng mòn bơm và giảm hiệu suất.
Kết quả cần được so sánh với tiêu chuẩn hoặc giới hạn của OEM thay vì sử dụng một giá trị chung cho mọi thiết bị.
6. Sử dụng thiết bị siêu âm khi cần
Các rò rỉ áp suất cao hoặc rò rỉ qua van, xi lanh có thể tạo tín hiệu siêu âm mà mắt thường khó nhận biết. Siêu âm đặc biệt hữu ích để xác định vị trí nghi ngờ rò rỉ, nhưng không phải lúc nào cũng cho biết chính xác lượng dầu thất thoát. Khi cần định lượng, đo lưu lượng vẫn đáng tin cậy hơn.
7. Dùng chất chỉ thị huỳnh quang cho điểm rò khó tìm
Một lượng thuốc nhuộm tương thích có thể được bổ sung vào hệ thống. Khi chiếu đèn UV/black light, dầu tại vị trí rò sẽ phát sáng và giúp khoanh vùng nguồn. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi có rò nhỏ, dầu lan theo bề mặt máy hoặc nhiều nguồn chất lỏng nằm gần nhau.
Các phương pháp pressure decay, vacuum decay hoặc tracer gas cũng có độ nhạy cao và được sử dụng phổ biến trong kiểm tra độ kín. Tuy nhiên, chúng phù hợp hơn với chi tiết, cụm linh kiện hoặc sản phẩm có thể cô lập để thử nghiệm, thay vì mặc định áp dụng cho toàn bộ hệ thống thủy lực đang vận hành trong nhà máy.
Quy trình xử lý khi phát hiện rò rỉ dầu
Bước 1: Xác định mức độ nguy hiểm
Rò dạng tia, rò gần bề mặt nóng, điện hoặc cơ cấu đang chịu tải phải được ưu tiên cao hơn một điểm thấm dầu nhỏ. Không tiếp tục vận hành chỉ vì máy “vẫn chạy được”.
Bước 2: Cô lập thiết bị và giải phóng năng lượng
Thực hiện quy trình an toàn của nhà máy, dừng máy, cô lập nguồn năng lượng và xả áp suất còn tích tụ trong hệ thống trước khi tháo đường ống hoặc fitting.
Bước 3: Xác định nguyên nhân gốc
Không nên chỉ siết lại đầu nối hoặc thay phớt rồi kết thúc.
Cần kiểm tra nguyên nhân như:
- Áp suất quá cao;
- Nhiệt độ dầu cao;
- Rung động;
- Lắp sai ống;
- Gioăng không tương thích;
- Bề mặt trục bị mòn;
- Dầu nhiễm bẩn;
- Độ nhớt dầu không phù hợp.
Nếu nguyên nhân không được xử lý, cùng một vị trí rất dễ tiếp tục rò.
Bước 4: Sửa chữa và chạy thử
Sau khi thay ống, phớt hoặc fitting, vệ sinh khu vực rồi chạy thử theo tải tăng dần. Kiểm tra lại áp suất, nhiệt độ, mức dầu và khu vực vừa sửa trước khi bàn giao thiết bị về sản xuất.
Rò rỉ dầu có phải do chọn sai dầu?
Không phải mọi trường hợp rò rỉ đều do dầu bôi trơn. Phớt lão hóa, đường ống hỏng, rung động hoặc lắp ráp sai thường là nguyên nhân trực tiếp.
Tuy nhiên, độ nhớt dầu không phù hợp hoặc nhiệt độ quá cao có thể làm tăng mức rò rỉ nội bộ. Dầu quá loãng ở nhiệt độ vận hành sẽ dễ đi qua khe hở giữa các bề mặt hơn.
Vì vậy sau một sự cố rò rỉ lớn hoặc sau sửa chữa, bộ phận bảo trì nên kiểm tra lại loại dầu, cấp độ nhớt và yêu cầu của OEM trước khi châm bổ sung.
Với hệ thống thủy lực, doanh nghiệp có thể tham khảo nhóm dầu thủy lực Shell Tellus. Hồng Dương hiện có nhiều cấp độ nhớt và dòng Tellus khác nhau như S2 MX, S2 VX, S3 V và các dòng hiệu suất cao hơn, vì vậy không nên mặc định một loại dầu sử dụng được cho mọi hệ thống.
Đối với ổ trục, hệ tuần hoàn và một số hệ thống bôi trơn công nghiệp, có thể tham khảo dầu tuần hoàn Shell Morlina. Các thiết bị yêu cầu phê duyệt hoặc tiêu chuẩn riêng cũng nên đối chiếu tài liệu nhà sản xuất và danh mục dầu nhớt OEM trước khi thay thế.
Kiểm tra rò rỉ dầu trong nhà máy cần được thực hiện từ khi dấu hiệu còn nhỏ, thay vì chờ đến lúc dầu chảy thành vũng hoặc máy mất áp suất. Quan sát trực quan, theo dõi lượng dầu bổ sung, đo nhiệt độ, áp suất, lưu lượng và sử dụng các công cụ như siêu âm hoặc chất chỉ thị huỳnh quang sẽ giúp bộ phận bảo trì phát hiện vấn đề sớm hơn. Sau khi sửa chữa, đừng quên kiểm tra lại tình trạng dầu và yêu cầu bôi trơn của thiết bị. Việc sử dụng đúng loại dầu, đúng cấp độ nhớt và đúng tiêu chuẩn OEM góp phần duy trì màng dầu, hiệu suất hệ thống và độ tin cậy lâu dài của thiết bị.
Công ty TNHH Công nghệ Hồng Dương hiện cung cấp các dòng dầu nhớt công nghiệp Shell phục vụ nhiều hệ thống trong nhà máy. Doanh nghiệp cần đối chiếu dầu đang sử dụng, cấp độ nhớt hoặc lựa chọn dầu Shell phù hợp với yêu cầu thiết bị có thể liên hệ Hồng Dương để được hỗ trợ kiểm tra thông số kỹ thuật trước khi thay dầu hoặc châm bổ sung.